Goblen tarihi ve gelişimi hakkında
Fransada kraliyet sanatı olarak doğan Goblen 19. yüzyılda Türkiye ye geldiği sanılmaktadır ve hızla yaygınlaşmış benimsenir olmuştur.Fransa kralı IV.cü Henri 1603 yılında Gobelin ailesine ait çalışma binasında François de La Planche ve Marc de Comans namındaki adamlara 2 dokuma imalathanesi kurdurmuştur.Bunların oğulları çok güzel goblen işleri dokumuşlardı 1662′de Colbert, Goblen’lerin bu binasında saraya özel mobilyaları yapmak üzere bir imalathane yaptırdı, burada saraya (Versailles) VERSAY sarayına özel duvar örtüleri,perdeler, kanepe ve koltuk kumaşları gibi dokumalar yapılıyordu.Atölyeler büyütüldü ve çalışan sayısı arttırıldı.Dönemin meşhur sanatkar Le Brun bu atölyelere müdür tayin edildi 1662′den 1690 tarihine kadar bu görevi yaptı.Le Brun bilhassa atölyelerin dahili teşkilatı ile uğraştı ve çok güzel eserler meydana getirilmesini sağladı ancak bütün bu çalışmalar sarayın parasına bağlıydı.Kralın parası sayesinde benzersiz goblen’ler yapıldı, fakat para azalınca atölyelerin işlerde azaldı ve atölyeler dışarıya üretim yapmaya mecbur kaldı. Le Brun ve çalışma arkadaşları ilk imalatların bütün karbon modellerini yaptılar.
Modellerin içinde meşhur olaylar , mevsimler, Meleagre’ın avları , kralın yaşamı ,iskender’in hayatı v.s gibi şekiller vardı. Diğer sanatçıların yaptığı çalışmaların içinde Havari Yunan hayatı ,Rafael in çalışmalarından Vatikan’ın odaları yine Rafael in ve Le Brun eserlerinden Konstantin in hayatından örnekler vardı.
Ressam Poussin’in Musa’nın hayatı, N. Coypel’in İlahların Zaferi ve Ch. Cpypel’in Don Quichotte’un hayatı gibi mevzulu eserler de meşhurdur. XV.nci Louis zamanındaki mevzular sahraidir. O zamanki tablolar gibi duvar örtülerinde de ağaçlar, yeşillikler, periler ve aşk timsali amorlar resmolunmuştur.
Ondan sonra büyük üstatların tablolarının aynını yapmak modası zuhur etmiştir ki bu bir hata idi. Bir tablodaki binlerce rengi, boyalı ipliklerle halı ve dokuma üzerine işlemek çok güçtü. Bu tarz sonraları terk olundu ve L. O. Merson, Puvis de Chavannes ve Cazin gibi büyük ressamlara yaptırılan basit renkli modeller numune tutularak çok güzel eserler vücuda getirildi.
Ondan sonra büyük üstatların tablolarının aynını yapmak modası zuhur etmiştir ki bu bir hata idi. Bir tablodaki binlerce rengi, boyalı ipliklerle halı ve dokuma üzerine işlemek çok güçtü. Bu tarz sonraları terk olundu ve L. O. Merson, Puvis de Chavannes ve Cazin gibi büyük ressamlara yaptırılan basit renkli modeller numune tutularak çok güzel eserler vücuda getirildi.
kralların sanatı olarak bilinmektedir. Bu nitelemeyi, başta ortaya çıkış şeklinden almaktadır. 17. yüzyılda Avrupa saraylarında sarayların dışı gibi içi de görkemli döşenirdi. Sarayın halılarından kapılarına, perdelerine, koltuklarına kadar her bir eşyada krallığa yakışır bir stil, ihtişam aranırdı. Bu zamanda dekorasyon, en ihtişamlı devirlerini yaşamıştır denebilir. Duvarlardaki Şekil ve tasvirler, koltukların yüz işlemeleri, perdeler, goblens denilen bu sanatın doğuşunu ortaya çıkarmıştır.
Fransada sarayın önde gelenleri için 1662′de özel imalathane kurulmuştur.Bu imalathane GOBELINS adlı aileye ait köşkte bulunduğu için ismini buradan almıştır.İmalathaneyi kuran kişi Colbert’tir.Colbert Kral 14.Luis için çalışmalarına buradan başlamıştır çalışmalar sabır gerektirmekteydi.Colbert ve Le Brun 1667 ‘de kraliyet mobilyaları üreticisi fermanını aldıktan sonra ,faaliyet alanlarını genişleterek çeşitli haklar elde etmişlerdi. Colbert’in ölümünden sonra idari anlaşmazlıklar yüzünden ve savaş yüzünden fabrika kapanmıştır.Ancak Le Brun ‘ün bu sanat üzerindeki hakimiyeti 30 yıl sürmüştür.
Goblen eserlerinin tarihi sıralamasını yapmak pekte mümkün değildir.
Çünkü; Goblen eserlerinin hazırlanması çok uzun yıllar sürmekteydi.
Örneğin Don Kişotun Hikayesi adlı eserin tamamlanması 80 yıl sürmüştür. Bazı eserler de tekrar tekrar tezgaha konmuştur. Bu nedenle eserleri özgün karakterlerine göre gruplandırmak daha doğru olacaktır. İlk dönemde; İtalyan freskleri uyarlanmıştır ki, en orijinal çalışmalar bunlardır. Sonraki dönemde; Le Brun geleneğinde, dekoratif kompozisyonlar, mitolojik ve dini konular ve güncel tarih konularının işlenmesi üzerine kuruludur. 18.Yüzyılda, goblen üstatları, grotesk sanat ve türevlerini konu almışlardı.
18.Yüzyılın sonlarında ise, eserler, sanatsal bir fakirlik ve taklit kurbanı olmaktan kurtulamamıştır. Ancak 19. yüzyıl başında; Claude Monet gibi ressamların katılması, bir canlılık getirmiştir. 20.Yüzyılda Gulliaume Janneau, eski denenmiş usullere dönmüş, renklerde ve tonlarda sayıyı azaltarak goblene halıcılıkta yeni bir kapı açmıştır.Goblen üretimlerinde büyük halı tezgahlarına benzer tezgehlar kullanılmıştır.
Ünlü goblen çalışmaları duvar için yapılmış toblolar ve halılar şeklinde Louvre ,Versailles ,Musee de Bruksels, Musee de Angers de örnekler bulunmaktadır.Türkiyeye 19. YY giren bu sanat daha çok batılı diplomatlar ve azınlıklar yolu ile gelmiştir.
Goblen günümüzde ev ve iş yerleri için tablo ,koltuklar ve puflar için kaplama kumaşı olarak , koltuk ve kanepeler için örtü olarak kendisini göstermektedir.